Keyepel Nuştoxî ra Îlhamî Sertkaya Heqê dewletbîyene kurdan rê heram o?

Heqê dewletbîyene kurdan rê heram o?

496
4

Dewlete ser o zaf qal bîyo, zaf nusîyo. Karê dewlete, tewîrê dewlete, bingehê dewlete ser o zî. La nê analîz û nuşteyî, nê tarîfî seba bêluzimîya dewlete ney, seba lazimîya dewlete ser o yê. Lîteraturê Marksîzmî de zî ancîna çiqas ke peynîye de “dewlete bi xo qedîna” vajo zî, seba na qedênayene zî gereke verî dewlet bibo, vano. Tenya anarşîstî xîyalê xo yê ke cewabê xo rastîye ra çin a, ê bêlazimîya dewlete ra qal kenê ke teorîyêde bêfayde yo. Na dinya de her çî goreyê îhtîyacê xo û îhtîyacî zî goreyê sîndorê xo yê. Keye seba ronişteyan, seba wayîran îhtîyac o. Keye goreyê nê îhtîyacî esto û seba wayîran yew statu yo. Bi vateyêde bîn, keye seba kesê ke tede yê, nîşanê heq û huqûqê înan o ke, hetê her kesî ra mecbur ameyo qebul kerdene. Kincî seba paykerdoxan îhtîyac ê, seba wayîyan heq ê. Sîndorê kincan zî qasê bejn û cendekê wayîran ê.

Dewlete îhtîyacê yew miletî yo, sîndorê xo zî qasê hardê welatê miletî yo. Keye ke çin bo, heqê wayîran zî çin o, wayîrî bê keye manenê. Kincî ke çin bê, wayîrî rut manenê, heqê înan zî çin ê. Dewleta yew miletî ke çin bo, o milet, heq û huqûqê xo ra marum maneno, çike dewlete nîşan û statuyê miletî yo. Qet nêamêne aqilê mi ke ez rojê qalê na rastîya ke dinya aleme zanena, bikerî. Kamî nînan ma rê danê nuştene? Çi heyf ke tayê sîyasetmedarê kurdan ê ke kurdan ra qalê “bêluzimîya dewletbîyene” kenê.

Trajedîyo newe, nakokîya ecêbe, şaşîye, xirabîya girane na wa. Sebeb çi bî, çik o ke şarê Kurdistanî tarîx de mucadele kerd û keno? Sebebo ke dinya aleme mucadele kerd û keno, sebebê şarê Kurdîstanî zî no bî, no wo: serbestîye. Yanî wayîrbîyena qederê xo. Ma serbestîye û wayîrbîyena qederê xo bê statu bena? Dinya de qet yew nimûne çin o ke yew şaro bê statu wayîrê qederê xo bo, serbest bo. Çîyo ke na dinya de çin o, tenya seba kurdan beno? Kamî ebe aqilê nê şarî kay kenê? Mordemî ra pers kenê “Ti ke dewletbîyene nêwazena, no teorîyê serbestîye çik o?” Dewleta to ke çin bo, serbestîya to se bena? Ê yê ke seba kurdan heqê dewletbîyene nêwazenê, seba miletanê bînan, seba tirkan, ereban, farisan, seba dinya aleme qey nêwazenê? Zanenê ke seba înan ke heqê dewletbîyene mewazê, ci ra huyînê. La tenya seba kurdan naye wazenê.

Konjonkturî rê se bî?

No vateyê “konjonkturî” ra ma xerîb nîme. Tarîx de çi waxt ke qalê heqê dewletbîyana kurdan ke bibo, qalê nê mêratî kenê “konjonkturê ewroyî minasîb nîyo.” Ya zî bi modeyê serranê peyênan “waxtê milet û dewlet bîyene vîyarto.” No rast o? Seba ke nê serranê peyênan de Balkan de dewletê qijkekî û neweyî peyda bîyê, coka “waxtê milet û dewlet bîyene vîyarto?”? Seba naye “konjonktur minasîb nîyo”? Konjonkturo ke seba dinya aleme minasîb o, qey seba miletê kurdan minasîb nîyo? Oxro ke konjonkturê ewroyî firsendê dewletbîyena kurdan ra qet hondayê minasîb nêbî. Beno ke seba nê konjonkturê minasîbî yo ke qaşo “teorîyê” neweyî seba qederê ma yo sîya peyda kerdê. Xo vîr ra mekîme ke ê yê ke ewro qalê bêluzimîya heqê dewletbîyena kurdan kenê, vizêrî kamî ke qalê naye kerdêne, ci ra vatêne xayîn. Se bî, çi vurîya ke xayîn bîyo “sayin”? Ti ke dewlete nêwazena, çekdarê to qey estê? Sebeb? Ti ke heqê dewletbîyene nêwazena, qey herb kerd, qey herb kena? Sebeb? Konjonktur ke seba heqê dewletbîyena kurdan minasîb nîyo! Seba çi herb kena ti?

Ma “ekolojîk” û “mileto demokratîk” çik o?

Zanîno ke seba her şar û miletî perso esas, perso bingeyên esto. O perso esas, a nakokîya bingeyêne heta ke çareser mebo, persê bînî çareser nêbenê. Persê miletê kurdî yo esas, persê serbestbîyen a. Yew milet ke serbest mebo, wayîrê îdare û qederê xo mebo, plan û îmarê xo zî nêşikîno virazo. Şehran û tebîetê xo, cografya û heybananê xo, çeman û awbendanê xo, dewan û merganê xo, demografîya xo nêşikîno serrast bikero. Keyeyê to ke çin bo, qalê baxçeyan û bostanan kerdene leqî kerden a. Ewro bi no hal ekolojî seba şarê ma leqî kerden a. Kam nêwazeno ke bireso merhaleyê a roje? Xwezila dewleta ma bibîyêne, ma zî ebe ekolojî mijul bibîyêne. Mileto demokratîk o ke vanê, ne lîteraturê sîyasetî de esto ne zî qalê kamcîn miletî kenê zelal o. Eke qalê miletê kurdan kenê, zanîno ke heta ke mileto kurd serbest mebo, demokratîk zî nêbeno. Binê bandura dewleta tirkan de welat û mileto kurd se demokratîk beno? Zon ke qedexe bo, welat de ke mektebê zonê xo çin bo, o zon se serbest beno? Se demokratîk beno? Ebe vateyê miletê demokratîkî ke qalê miletê tirkan kenê, ma naye nêzanenîme, çi ke no vate zelal nîyo. Beno ke aqilê wayîran de, miletê kurdan û tirkan wazenê ke bikerê “yew milet û demokratîk”! Mehuyê. Wayîrê plan û fikrê ke heqê dewletbîyena miletê Kurdî nêwazenê, qey aqil û planê înan de no mebo?

Hal yaman o.

Rast ke hal yaman o’ La tayê zî ma bi xo benîme sebebê nê halî. Vateyî rehet vurnenê, planan rehet virazenê, sîyasetî rehet çarnenê. Qederê şarê ma ser o çend memurî rehet kay kenê. Zafîya ma bîya makumê nê çend memuran. Qederê şarê ma kewto destê nê elîtan. Sebebê mucadeleyê şarê ma, sebebê şoreşvanbîyena ma, sebebê heqê dewletbîyena miletê m, nê elîtî roje bi roje kinenê, zere tal kenê. Ma yo ke verba pêro tabuyan de vinetêne, ma yo ke eke neheq bo, pîyê xo ra zî sare berz kerdêne. Ma yo ke vatê “Her çî seba serbestîya Kurdîstanî.” Ma yo ke vatê “Serbestîya Kurdîstanî, dewletbîyena miletê Kurdîstanî, qedayê partîyan, şexsan, axa û paşayan ney, pêro partîyî, şexsî, axa û paşayî qedayê serbestîye û heqê dewletbîyena miletê kurdan bo!”

Heqê dewletbîyene dinya aleme rê helal, şarê ma rê, miletê ma rê heram o?

Ma rê se bî?

Îlhamî Sertkaya

PARE BIKE
Îlhamî Sertkaya
Îlhamî Sertaya Çewlîg ra yo. Dewa xo Pîrcan (tirkî: Adaklı) girêdayeyê Azapêrtî yo. Perwerdeyê xo Îlhamî Sertkaya enstîtuya malimî ya Çewlîgî de dî. Serranê 1970-1980 de malim bîyo, 1982 welat terk kerd û şî Ewropa. Îlhamî Sertkaya ewro nuştox o, kitabê ey hem bi tirkî hem kî bi kirmanckî û kurmanckî (kirdaskî) estê. Hîrê reyî endamê jurî yê Xelata Edebîyatî ya Huseyîn Çelebî bî. Giranîya eseranê Îlhamî Sertkayayî şîîr û roman ê.

4 ŞÎROVEYÎ

  1. ê kesê ku qandê kurdan dewlet nêwazenê û vanê ma fikrê dewlet eşto bi çopî, çirê qandê dewleta tirkan çiyê nêvanê? Wille bi eşq û keyf qandê mebusiya dewleta tirk girweyenê, ger dewlet çinî bo mebusî û seroktiya şaredariyan zî çinî ya. Na diritiya nê siyasetkaran çiyêdo ecêb a û dinya alem pê înan hûweno la hay û xebera înan ci ra çinî ya.

  2. Birêz Hewro Sûr;Plan, entegrasyon o. Giran bi giran, naye wazenê bi destê tayê Kurdan, Kurdan ra bidê qebul kerdene.Naye kam nêzaneno ke? Ê,planê xo ser o, ebe îmkano ke şarê ma dabî çi, xerc kenê. Wele ro bê vengîya ma û qaşo ‘zanayê’ ma, roştnîbîrê’! ma ra bo.
    Ebe silam û hurmet.

  3. A roze înternet te ju resîm dîne, tayê tirkî ame peser peynîya pankart te vindene. Pankart te nîya nusne kerde “Kürtce kürtlere hakarettir” yanî no fehmkerdisê cewt û newes o ke îddîa keno “Kurdistan kürtlere hakarettir” no newesîyê hen bîyo verîn ke amo hata zonê sîyasetkarê kurdî. Marx ebe xo vano, be dewletê, be kapîtalizm sosyalîzm nebeno. Gerekeke ju sar rave kapîtalîzm wesan bikero ke, ju dewrê alamat tek bibo vayire sosyalîzm yakî Komara demokratîka benetewîyê bekurdîyê ekolojîk…. Yanî no veng venge dismene kurdan o, no lugat hete dismene ma amo nusne kerdene.

    Ju dewe de ju mordmek vere bone xo de nusene ro. Uskara ju mordmeke bin yeno u eyra vano, “Cirano to hewla pozeno”. Mordmeke kokim niya serre xo keno hewa û vano “Mire çike” mordmekik eyra vano “temam hama tik para xo cena” Kokim ik vano “tore çike” … Cewabê ma duste siyasetkare ke mare vane “Dewlete xeleto” mak inire vame ke “Mare çike” iyeke mare vane, fîkrê kurdistan xelet yo, înîrek vame ke “Simare çike”…

  4. Bıra Meymanê Usarî;Verî, seba ke Tayê Kurdî heqê dewletbîyene nêwastêne, hetê PKK yî ra ‘xayîn’ vatêne. Ma nika? ‘Xayînî’ kam ê, ‘sayinî’ kam ê? Eke dewletbîyene ke ma mewazime, qey sarreyê xo bidajnime? Seba kamecî ‘paşayî? Eke dewletbîyene mewazime, entegrasyon maneno ke, naye zî xora dewleta Tirkî kena. Qet sarreyê xo medajnime. Se ke to va; ‘Mİ RA Çİ?, MA RA Çİ?’

Comments are closed.