Fîlmê Ayten Mutlu Saray “Zara”

(Swîs) Ayten Mutlu Saray fîlmviraştoxa kirmanc a. Serra 1969 de Kurdîstanê Vakurî, Dêrsîm de, maya xo ra bîya. Serra 1993 ra heta serra 1997î hetê ra Swîs Frîbûrg de rojnamegerîye de perwerde dîyo, heto bîn ra kî Frîbûrg û Berlîn de perwerdeyê tarîxê rayan (dînan) û etnolojî kerdo. Serra 1997î ra dima Cenevre û Berlîn de sînema ser o perwerde bîyo. Aye ra hetê ra kî sînema ser o gureya.

Fîlmê xoyo verênî, metrajo kilm «Xeribîye de Merdiş» festîvala Cannesî ya serra 2002î de kewt orteyê fîlmanê weçînayeyanê na festîvale. Ayten Mutlu serra 2008î de fîlmê xoyo verênî, metrajêde derg viraşt. Senaryoyê fîlmî kî destê A. M. Saray ra ame nuştene. Nameyê nê fîlmî «Zara» yo, la manaya «Zara» bi goreyê fîlmî «cayo ke raye za, destpêkerdişê raye» yo. Dergîya fîlmî 85 deqayî ya. Ziwanê fîlmî zîyade kirmanckî yo, la tede almankî û tirkî kî qisey benê. Fîlm heyatê Mîrka ser o yo. Mîrka Zara de bîya, la no şaristan terk kerdo. Labelê diwês (des û di) serran ra dima gêrena ra (cêrena ra) ke şêro bi Zara. Nursa, hevala Mîrka, no seyehat de ci rê refaqat kena.

Mîrka û Nursa raywanîya xo peya (bi lingan) dest pêkenê. Raya Mîrka û Nursa yew (ju) deştade huşke ra vêrena ra. Her cayê raye pirr kemer û kuçan o. Raye ser o rastê merdim, cinî û domanan yenê. Her ke Mîrka û Nursa avê şonê, benê nêzdîyê Zara, honde raştîye, xeyal û vîrameyîş kewenê (kûnê) têorte, yewbînan (jubînî) ra cêra nêbene. Merdim nêzaneno ke nê kesî weş ê, nika, noca de ciwîyênê yan kî tena (teyna) parçeyê yew heyatê orte ra wedarîyayeyî yê… Mîrka no seyahat de game bi game nasname û kokanê xo ra bena nêzdî û tey bena aşt. Labelê honde kî Nursa ra bena dûrî. Raştîye de Nursa, surgin yan kî hetê oksîdantalî (rojawanî) yo ke Mîrka xo de ardo ey sembolîze kena. Xora nêzdîbîyayîşê Mîrka merdena Nursa ya. Coka reştişê Mîrka bi kokanê xo yeno manaya merdişê Nursa. Na raye de Nursa, yanî heto oksîdantal, mirena û bi destê Mîrka yena defnkerdiş.

Fîlmê Aynur hetê ra ziwan û raya kirmancan ser o yo, heto bîn ra kî «surgun» ser o yo. Hetê ra merdim sa beno, çike fîlm de raywanîya Mîrka de ziwan û raya kirmancan yenê ra ziwan, yenê ra can. Heto bîn ra kî xof keweno zereyê merdimî. Ziwan û raya kirmancan sey (jê) yew meyîtzamanî ê, merdim nêzaneno kotî yê, ha zereyê mezele de û teberê mezele der ê, yan kî dardekerde yê. Sîndoro ke bîyayîş û nêbîyayîs, yan kî vîndîbîyayîş cêra keno, seder nêbeno. Mîrka ke Zara ra bena nêzdî, ziwan, raye û miletê ma benê eşkera, yenê ra ziwan. La sey qilatuye manenê, merdim nêşîkîno vajo ke na yew dinya ke esta yan kî çin a, vîndî bîya… yan kî nê pêro xo vîrraardişê Mîrka ra îbaret ê.

Kamo ke wazeno ke hewnêde 85 deqayî bivîno, hewnê xoyo şîre de ko û dewanê ma ra bifetelîyo, nameyê Xizirî, Kalan û zîyaretan (jîyaran) bidekerno, ganî (gerek) no fîlm bivîno.

Fîlmê Ayten hete sînetografî û muzîk ra kî zaf balkêş (enteresan) û dewlemend o. Zara xeylê festîvalan de xelatî girewtî. Marcel Vaîd, viraştoxê muzîkê fîlmî, Swîs de xelata Quartzî ya serra 2009î yê muzîkê tewr rindî girewte. Xasilê kelam, merdim bi zerrîweşîye şîkîno vajo ke dest û payê Ayten weş bê, fîlmêde rindek viraşto, can do bi ziwanê ma yo ke ruh ver der o.

Ozcan Yilmaz